wp

Jeofizik Etüt


Jeofizik Etüt

Jeofizik Etüt

Jeofizik etüt yeryüzünün toprak yapısını, çeşitlerinin, yerin fiziki özelliklerini, depremleri, önceki yüzyılların arkeoloji kalıntılarını fizik ve matematik ile birleştirerek inceler. Jeofizik aslında yer yüzeyinin çeşitli özelliklerini incelemek ile kalmaz bir bakıma yerleşik hayatta insana yol da gösterir. Jeofizik yerin iç yapısı ile yerin dış katmanında bulunan kabuğu inceler. Jeofizik sayesinde yaşanılan yerdeki toprak yapılarını ve nerelere ev yapılıp yapılamayacağını, yaşam alanlarının nerelere kurulması gerektiğini de öğrenmiş oluruz. Basit gibi görünen ancak hayatımızı birçok alanda kolaylaştıran bir bilim alanıdır.

Her toprağın ya da yer yüzeyindeki her parçanın özelliği başka başkadır. Jeofizik bize bu alanda çeşitli bilgiler verir. Jeofizik yalnızca bulunulan zamandaki yeryüzü şekilleri hakkında bizi aydınlatmaz. Ayrıca daha önce oralarda ne gibi jeolojik yapıların olduğunu hangi başkalaşımları geçirdiğini de söyleyebilir. Jeofizik sayesinde;

Jeofizik Etüt Nedir?

Jeofizik etüt çok yabancı ve karmaşık bir kavram gibi gelebilir ama aslında herkesin yakından bildiği ve sıkça duyduğu bir kavram olan zemin etüdüdür. Zeminin sahip olduğu özelliklerinin sayısal veriler ile tespit edildiği yöntemlerdir. Zemin etüdü sayesinde yer tabakalarının durumlarını, birbirlerine göre konumlarını, yer tabakalarının hangi tür jeolojik yapıdan oluştuklarını, yerin yoğunluklarını, kalınlıklarını ve elektrik dirençlerini, yer altı suyu derinliklerini ve bu tabakaların birçok ölçüm aleti sonucunda sayısal verilerini elde edebiliriz.

Jeofizik etüt sayesinde yer altı su kaynakları incelenir, havza araştırmaları ve jeolojik haritalama yapılır. Su yatağına deniz suyu girişi varsa bunların haritalaması yapılır. Sadece bunları yapmak ile kalmaz yer altı suyunun kirlilik oranını bile araştırır. Katı atık alanlarının belirlenerek yer altı suyuna olan etkisi araştırılır. Hidrokarbon araştırmaları yapılır, maden yatakları incelenir ve bunun sonucunda doğal gaz, petrol, kömür gibi madenler bulunabilir. Kentsel dönüşümlerde yerleşim yerlerinin belirlenebilmesi için yerin yapısı araştırılır. Sadece yerleşim yerleri için değil mühendislik yapıları ile ilgili de yer araştırması yapılır. Karstik boşluklar tespit edilir ve jeotermal alanlarda bulunan su kaynakları araştırılır.

Jeofizik zemin etüt sayesinde yer yüzeyinin birçok özelliğini saptamak mümkündür. Bu özellikleri de saptarken birçok özel ve son teknoloji cihazlardan yararlanılabilir. Bu sebeple de zemin etüdü yapılacağı zaman zeminin cinsini, özelliklerini ve aranılacak şeyin mahiyetini belirlemek adına birçok yöntem kullanılabilir. Bu yöntemler şunlardır; Elektromanyetik yöntemler, jeotermik yöntemler, radyotermik yöntemler, elektrik yöntemler, sismoloji, gravite, sismik, sismoloji, manyetik gibi yöntemlerdir.

 Jeofizik Etüt Nasıl Yapılır?

Jeofizik etüt göz ile yapılacak bir zemin etüdü çeşidi değildir. Jeolojik özelliklerin yıllar içinde basınç, aşınma vb gibi durumlar ile değişikliğe uğraması bu tespitlerin göz ile yapılmasını imkansız kılar. Bu tespitler ancak ileri teknoloji gerektiren cihazlar ve en son kullanılan gelişmiş aletler ile yapılabilir. Eğer bu gibi cihaz ve aletlerden yararlanılmazsa yapılan tespitler hem yüzeysel kalır hem de doğru sonucu vermeyebilir. Bu sebeple bilimsel araştırmalarda kullanılan aletler ile zemin etüdü yapmak yerinde bir iş olacaktır.

Jeofizik etüt yapılırken, etüt sonucu elde edilmesi istenen verilere göre kullanılan cihazlar ve yöntemler de değişiklik gösterebilir. Yer yüzeyinin her metre karesinin farklı özelliklerde olması sebebi ile farklı cihazların ve farklı tespit yöntemlerinin kullanılması da doğal olacaktır. Bu tespit cihazları birçok fizik ve matematik ölçüm cihazlarını kullanarak işleri kolaylaştıracaktır. 

Elektrik Özdirenç ( Rezistivite ) Yöntemi

Yer yüzeyinde tek bir noktadan aşağıya doğru inilir ve derinlik arttıkça özdirenç değişimi ortaya çıkar. Kısaca yer katmanlarının elektrik akımının geçmesine gösterdikleri direnç ölçülerek bazı veriler elde edilir. Bu yöntem bize taban kaya derinliğini ve yerin jeolojik özelliğini, hidrojeofizik özellikleri, yer altı boşluklarını ve yer altı su seviyesini, zeminin korozyon özellikleri hakkında bilgi verir. Bu yöntem daha çok yer altı suyu araştırmalarında kullanılan jeofizik yöntemidir. 

Sismik Yöntem

Sismik kırılma ölçümlerinden yaralanılarak zeminin esnekliği, özelliği, yer altının hız yapısı gibi bilgileri titreşim periyotları ve zemin büyütmeleri gibi değerler belirlenir. Bu sayede yerin taşıma gücü, zemin sınıfı hakkında bilgi edinilir. Sismik yöntemlerde zemin yapay olarak sarsılır ve zemini oluşturan tabakaların hız ve kalınlıkları belirlenir. Sismik yöntemler daha çok deniz altlarındaki zeminlerin analizinde, petrol ve doğal gaz araştırmalarında, kömür yatakları tespitinde, yer kabuğu araştırmalarında kullanılan yöntemlerdir. Bu yöntemler için cihazların donanımlı ve ileri teknolojiye sahip olması gerekir. 

Mikrotremör Yöntemi

Zemine hakim olan titreşim periyotlarını en iyi ve en doğru tespit edebilen yöntemdir. Yer titreşimlerini rüzgar, okyanus, sanayi gürültüleri, gel - git dalgalarını ölçer ve insan kaynaklı ile doğa kaynaklı titreşimleri ölçer. Bir hız ölçer kullanarak başkaca kaynağa ihtiyaç duymadan yer yüzeyinin doğal titreşimleri dinlenerek zeminin titreşim periyodunun belirlendiği yöntemdir. Yerin doğal salınmasında yatay, düşey ve spektral oran hesaplanarak zemin büyütme eğrisi bulunur.

Düşey Elektrik Sondaj ( DES ) Yöntemi

Jeofizik etüdünde en çok ve ilk kullanılan yöntemlerden biridir. Kayaçların düşey veya yatay yöndeki elektriği iletmelerindeki farklar göz önünde bulundurularak jeolojik yapı tespit edilir. Arazide yapılan ölçümler sonucu elde edilen veriler ve başkaca değerlendirme yöntemi ile ortamda katmanların özdirençleri ve kalınlıkları tespit edilir. Bu yöntemin başarıya ulaşması için kayaçların özellikleri ve elektriğe karşı gösterdikleri direnç iyi bilinmelidir.

IP Yöntem ( Yapay Uçlama)

Yerin altına bir süre akım verilir ve akım kesilir. Bu işlemden sonra potansiyel farkın zaman içinde değişimi gözlemlenir. Jeolojik birim farklarına göre tespit edilen bir yöntem olmak ile birlikte daha çok sülfürlü maden aramalarında kullanılan bir yöntemdir.

Manyetik Yöntem

Yerin manyetik alandaki değişimi incelenerek tespit yapılan yöntemdir. Yerin altındaki manyetik mineraller bir araya gelir ve manyetik ölçümlerde farklılıklar görülür. Bu toplanma sonucu oluşan manyetik alanda manyetik özelliği olan cevherler ya da yatakları tespit edilir.

Jeo Radar ( GPR ) Yöntemi

Daha çok yakın yüzey araştırmalarında kullanılan yöntem olup yüksek frekanslı elektromanyetik ile çalışan bir yöntemdir. Arkeojeofizik araştırmalarında, binaların tavan, kolon, kiriş, temel incelemelerinde ve boşluk tespitlerinde kullanılan doğruluk payı yüksek yöntemdir.

Gravite Yöntemi

Yer çekimi ivmesinden yararlanarak yer altında bulunan farklı yoğunluklardaki yapıların tespitinde kullanılır. Bu yöntem petrol aramaları, maden yatakları aramalarında kullanılmak ile birlikte fay sistemlerini ve volkanları görüntülemek için de kullanılır.

 jeofizik etüt