wp

Jeotermal Sondaj


Jeotermal Sondaj

Jeotermal Sondaj

Jeotermal bir yer altı enerji kaynağıdır. Her geçen gün insanlık olarak daha fazla enerji kaynağına ihtiyaç duymaktayız. Enerji sayesinde toplumlar daha rahat ve refah seviyesi yüksek bir yaşam sürebilmektedir. Günümüze kadar kullanılan birçok enerji çeşidi hem elde edilme aşmasında hem de kullanılma aşamasında doğaya ve insan bedenine birçok farklı şekilde zarar vermiştir. Bu Zaraların farkına varan toplumlar temiz ve yenilenebilir enerji kaynakları bulmak ve kullanmak amacıyla araştırmalar yapmaya başlamıştır. Bu çalışmalar doğrultusunda yenilenebilir enerji kaynaklarının başında gelen rüzgar, güneş ve jeotermal gibi birçok enerji kaynağı kullanılmaya başlanılmıştır.

Ülkemizde jeotermal sondaj çalışmaları son yıllarda çok büyük gelişmeler göstermektedir. Jeotermal sondaj amacıyla kullanılan bilimsel yöntemler ile jeotermal enerji birçok alanda kullanılmakta ve enerji kullanımı sırasında doğaya ve çevreye verilen zarar en aza indirilmektedir.

Teknolojinin gelişmesi ile birlikte yapılan araştırmalar neticesinde jeotermal sondajın vurulacağı yer daha kolay ve doğru bir şekilde tespit edilerek jeotermal enerjiye ulaşılmaktadır. Jeotermal sondaj uygulaması gerçekleştirirken yapılacak araştırmalar ve kullanılacak yöntemlerin doğru uygulanması neticesinde sondaj esnasında karşılaşılabilecek sorunlar önceden tespit edilebilmekte ve bu sorunlara çözümler bulunabilmektedir.      

Jeotermal enerji dünyada günümüzde ilk sıralarda yer almaktadır. Bunun nedeni jeotermal enerjinin temiz, yenilenebilir, ucuz, çevre dostu olması, kolay üretilebilmesi, dar alanlarda yüksek enerji miktarlarını barındırıp üretime elverişli olması ve tüm bunların neticesinde kullanıldıktan sonra ardında bir atık bırakmıyor olmasıdır.

Jeotermal enerji günümüzde elektrik enerjisi üretiminde, kaplıcalarda turizm aracı olarak, evlerde ve iş yerlerinde ısıtma sisteminde ve seralarını ısıtılmasında kullanılmaktadır.

Jeotermal enerji kaynaklarını tespit etmek ve bu enerji kaynaklarını yeryüzüne çıkartarak kullanabilmek için bilimsel ve teknolojik yöntemler ile titiz bir çalışma yürütmek gerekir. Bu nedenle alanında uzman firmalar eli ile son teknoloji ürünler kullanılarak yapılması başarıya ulaşma açısından son derece önemlidir.

 

Jeotermal Sondaj İşlemleri Nelerdir?

Jeotermal enerji bir yer altı kaynağı olduğu için kullanabilmek amacıyla ilk olarak yeryüzüne çıkarılması gerekmektedir. Jeotermal enerji dar alanlarda yüksek enerji biriktirmesi neticesinde titiz bir çalışma ile teknolojiden ve bilimden faydalanılarak çıkarılmasında fayda vardır. Aksi takdirde dar alanda biriken yüksek enerjiye sahip olan jeotermale ilişkin yapılacak sondaj çalışmaları hem başarısız olabilmekte hem de çalışma esnasında biriken enerjinin kontrolsüz bir şekilde açığa çıkması ile çevreye zarar vermektedir.  Bu sebeple jeotermal sondaj aşamasında yapılacak işlemler ve sıraları önemlidir

1- Kuyunun Derinliği Ve Çaplarının Tespiti

Yer altındaki sıcaklık değişimi jeotermal sondaj yapılacak kuyunun derinliğini ve çapını etkilemektedir. Jeotermal sondaj yapılacak kuyunun derinliği ve çapı doğrultursunda çıkan enerjinin kullanım amaçları farklılık göstermektedir. Yer altıdaki sıcaklık değişimlerinin jeotermal sondaj öncesi tespit edebilmek önemlidir. Derin jeotermal sondaj yapılacak ise gradyan sondaj uygulamasının yapılmasında fayda var. Gradyan sondaj ile jeotermal çalışmaları yapılan sahalarda derinliği 1000-1500 metre olan aramalarda asıl sondaj yapılmadan önce uygulanan araştırma yöntemidir.  Bu yöntem sayesinde kuyunun derinliği tespit edilebilmektedir.

2- Kuyunun Düşeyliğini Sağlama

Kuyunun düşeyliğini sağlamak amacıyla yapılan sondaj çalışmaları dikkat ve özen gerektirmektedir. Kuyunun düşeyliğini sağlamak amacıyla sondaj yapılmadan önce ve sondaj sırasında sondaj makinesinin kayıp zarar görmemesi ve çevreye de zarar vermemesi için tam tesfiyede takoza alınması gerekmektedir. Bu sayede kuyunun düşeyliği sağlanırken sondaj makinesi yerinden oynamamakta, çevresine ve sondaj kuyusuna zarar vermemektedir. Jeotermal sondaja başlamadan önce kuyunun düşeyliğini sağlamak amacıyla kullanılacak tüm ekipmanların sondaj mahallinde olduğundan emin olmak ve daha sonra sondaj çalışmasına başlamak gerekir. Unutulan bir ekipman sondaj makinesinin kaymasına ve hem kendisinin hem de sondaj mahallinin zarar görmesine neden olabilmektedir.

3- Sondaj Sirkülasyon Çamuru

Sondaj uygulanırken dikkat edilmesi gereken diğer bir nokta sondaj sıvısının yoğunluğudur. Sondaj işlemi gerçekleştirilirken sondaj sirkülasyon sıvısı devamlı kontrol edilmelidir. Bu kontroller sayesinde delinme işlemi en iyi şekilde gerçekleşmekte ve sondaj sıvısının yoğunluğu artması önlenerek rahat bir delme işleminin gerçekleşmesi sağlanmaktadır. Sondaj sirkülasyon sıvısı toprak delindikçe çamurlaşacak ve yoğunluğu olması gerektiğinden fazla olursa bu sefer de sondaj işlemini yavaşlatacaktır. Bu nedenle her 1 (bir) metre sondaj sıvısının sıcaklığı ölçülmeli ve kayıt edilmelidir. Ayrıca sondaj sirkülasyon sıvısının en ideal seviyede olması için sıvıda kullanılan bentonit ve kimyasalların TSE- 977 standartlarında olması gerekir.  

4- Numune Alma İşlemi

Toprağın yapısı ve jeotermal sondaj işlemi neticesinde açığa çıkacak enerji hakkında yeterli bilgi sahibi olmak için sondaj kazısı yapıldığı sırada belli aralıklar ile topraktan numune alma işlemi yapılır. Sondaj sırasında geçilen tabakaların sıhhatini ve özellikleri tespit edebilmek için geçilen her tabakada ve her 1( bir) metrede topraktan numune alınmalı bu numunelerin yarısı doğal hali ile diğer yarısı ise yıkanmış olarak numune sandıklarına konulmalıdır. Jeotermal sondaj işlemi tamamlanıncaya kadar bu numunelerin saklanması gerekir.

5- Kuyu İçi Jeofizik Log Alımı

Sondaj işlemi gerçekleştikten sonra fakat teçhiz işleminden önce açılan kuyuda bulunan sıcak su ve soğuk su veren tabakaların seviyesi kesin olarak tespit edilmelidir. Bu tespit işlemini gerçekleştirmek için açılan kuyudan jeofizik log alımı yapılmalıdır. Bu logların özellikle SP, gamma logları ve ray logları olmasına dikkat edilmelidir. Alınan bu loglar sayesinde jeotermal sondaj sonucu açılan kuyuda bulunan soğuk su ve sıcak su seviyeleri tespit edilecek ve bu şekilde kullanılabilecek su miktarı ve açığa çıkabilecek enerji miktarı konularında bir ön bilgi sağlanmış olacak.

6- Teçhiz İşlemi

Teçhiz işlemini yapmak için açılan kuyudaki su sıcaklık seviyesinin belli derecelere ulaşması gerekir. Kuyuda bulunan su sıcaklığı 70 C’nin altıda ise spiral kaynaklı saç boru kullanılırken,  70 C’nin üstünde olan su sıcaklıklarında casing boru kullanılır.

7- Tecrit

Jeotermal sondaj sonucu açılan kuyuya sıcak suyun yanında soğuk su girme durumu var ise bu soğuk su girecek yerler çimento şerbeti ile kapatılarak sıcak su tecrit edilir ve sıcaklığı korunur.

8- Kuyu İnkişafı

Açılan kuyunun kullanılan teçhizatlar ile yıkanması ve berrak su gelinceye kadar kompresörler ile işlem uygulanmasına kuyunun inkişafı denir.

9- Kuyu Ağzı

Kuyu ağzı, inkişaf işlemi gerçekleştirildikten sonra sondaj borusunu ortalayacak şekilde 3*3*0,5 ebatlarında kuyu ağzı betonu yapılmak suretiyle jeotermal sondaj işleminin tamamlanmasıdır.